Chùa Bổ Đà – Trung tâm Phật giáo lớn ở Bắc Giang (Kỳ 5)
lượt xem: 4216            Ngày đăng: 10/08/2015

Vườn tháp là một trong những hạng mục chính thuộc thắng tích Bổ Đà Sơn. Vườn tháp tọa lạc trên bãi đất nằm nghiêng theo độ cao của núi Phượng Hoàng thuộc dãy Bổ Đà Sơn, có diện tích gần 8.000m2. Bao quanh vườn tháp là những bức tường trình đất rêu phong, cổ kính như để giữ yên giấc ngủ ngàn thu cho các nhà tu hành đắc đạo.

 Vườn tháp cổ kính, nơi yên nghỉ của các nhà tu hành đắc đạo.

Theo Đại đức Tự Tục Vinh cho biết: Vị trí của vườn tháp tọa ở huyệt bụng của chim Phượng Hoàng đang trong tư thế nhào lộn, ngoảnh nhìn hướng Đông Bắc (theo triết học Phương Đông là hướng của trí tuệ). Phía trước vườn tháp nhìn về núi Mả Tổ, xa hơn là núi con Voi, con Hổ. Núi Mả Tổ xưa kia là nơi hỏa thiêu của các tăng ni, phật tử ở chùa sau đó lượm tro cốt, xá lị nhục thân đem về đặt trong tháp.

Qua gần ba trăm năm hưng thịnh, và kể từ khi sư tổ có tên tục là Phạm Kim Hưng hiệu là Như Thị viên tịch đến nay, sơn môn Bổ Đà đã xây dựng tất cả 97 ngôi tháp là xá lị, tro cốt của 1214 nhà sư tu hành đắc đạo thuộc dòng thiền Lâm Tế khắp nơi trên cả nước. Trong đó, ngôi tháp chứa ít nhất là 4 tro cốt, xá lị, nhiều nhất là 36 tro cốt, xá lị.

Theo Đại đức Tự Tục Vinh: Trong mỗi ngôi tháp chứa đựng nhiều tro cốt, xá lị như vậy là do những tăng ni phật tử khi tu hành ở chùa, họ đều là anh em cùng sơn môn, tu cùng một thầy, quý mến nhau khi về nơi tịch diệt vẫn được nằm cạnh nhau ở khu linh địa này.

Các ngôi tháp chùa Bổ Đà đều được xây dựng bằng gạch chỉ, gạch thất, gạch vồ, đá bên trong xây đất trộn mật, ngoài bít mạch vôi vữa trộn với mật mía, bột giấy bản nên rất bền và mịn.

Vườn tháp hiện nay được chia làm 02 loại tháp chính: Đó là tháp sư tăng, trên đỉnh ngọn tháp bao giờ cũng gắn bình cam lồ đặt trên đài sen. Và tháp sư ni, đỉnh ngọn tháp lại được gắn một bông sen.

Tháp sư tăng là loại tháp trụ có bố cục hình vuông, xây theo kiểu thượng thu hạ thách, kết cấu 3 tầng gồm ngọn tháp, thân tháp và đế tháp. Tháp có kích thước cao trung bình 6m, bốn mặt rộng 1,15m. Đỉnh ngọn tháp tạo hình cam lồ đặt trên đài sen, dưới là đấu hình vuông và mui luyện uốn cong mềm mại. Tại các góc, phía ngoài mui luyện được trang trí hình hoa văn thủy ba và hoa lá như tô điểm cho ngọn tháp thêm phần cổ kính, linh thiêng. Thân tháp có cấu tạo 3 lớp cơ bản đều được xây bằng gạch chỉ, ngoài ra một số tháp tăng còn xây bằng gạch vồ và gạch thất. Mỗi lớp tạo 4 cửa hình chữ nhật và hình vuông, phía ngoài đều phủ vữa.

Theo Đại đức Tự Tục Vinh: 4 cửa ở mỗi lớp tượng trưng cho bốn 4 hướng của vũ trụ là Đông, Tây, Nam, Bắc. Đồng thời, biểu trưng cho Tứ Diệu Đế - 4 chân lý kỳ diệu của đạo Phật - gồm: Khổ Đế, Nhân Đế, Diệt Đế và Đạo Đế. Ngoài ra, thân tháp còn thể hiện câu thần trú của Đức Quan Âm Úm Ma Ni Bát Minh Hồng

 

Đại đức Tự Tục Vinh giới thiệu kiến trúc tháp

với cán bộ Ban Quản lý di tích Bắc Giang.

Đế tháp được xây giật cấp từ 3 đến 7 bậc bằng gạch chỉ, đá bắt mạch, để mộc. Ngoài ra, một số tháp tăng phủ vữa vôi mật phía ngoài, đỉnh ngọn tháp hình cam lồ vẫn được gắn các mảnh sành men trắng vẽ lam.

Tháp sư ni là loại tháp trụ bố cục hình vuông, xây theo kiểu thượng thu hạ thách, kết cấu 3 tầng gồm ngọn tháp, thân tháp và đế tháp. Tháp có kích thước cao trung bình 4m, bốn mặt rộng 1,23m.

Đỉnh ngọn tháp tạo hình bông sen đặt trên đấu hình vuông, dưới là mui luyện uốn cong mềm mại. Tại các góc, phía ngoài mui luyện được trang trí hình hoa văn thủy ba và hoa lá. Thân tháp có cấu tạo 2 lớp đều được xây bằng gạch chỉ. Mỗi lớp tạo 4 cửa có cấu tạo hình vuông và hình chữ nhật, ngoài phủ vữa. Ý nghĩa, giá trị của các lớp cửa này cũng giống như tháp tăng. Đế tháp được xây giật cấp từ 3 đến 7 bậc  bằng gạch chỉ, bắt mạch để mộc. Ngoài ra, một số tháp ni phủ vữa vôi mật phía ngoài.

Ngoài hai loại tháp chính là tháp tăng và tháp ni, trong vườn tháp chùa Bổ Đà còn có hai loại mộ: Mộ chí là nơi chôn cất cha mẹ của các sư, những người ký hậu vào chùa và các bà vãi giúp việc ở chùa. Mộ bố cục hình chữ nhật, trên xây kiểu cuốn vòm bằng gạch chỉ, phủ vữa vôi mật phía ngoài. Mộ chí có kích thước dài 1,27m, rộng 0,80m. Và mộ xây là nơi chôn cất các bà vãi, tiểu giúp việc cho chùa. Loại mộ này mới được xây dựng trong những năm gần đây bằng gạch, phủ vữa, kết cấu dạng tháp trụ hình chữ nhật, có kích thước cao 2m, dài 1,30m, rộng 1m.

Vẻ đẹp cổ kính, thiêng liêng của vườn tháp chùa Bổ Đà đã được ca ngợi trong các câu thơ vịnh sau:

Bồ Tát tọa ở nơi đây

Sơn cao trông thấy có đầy cây chen

Biết bao ngọn tháp đài sen

Vút lên như thể đua chen cùng trời

Tùng lâm cảnh đẹp tuyệt vời

Nơi đây hội tụ bao đời thiền sư

Là nơi kết hạ an cư

Là nơi thuyết giảng kinh sư nhà Thiền

Là nơi mài giũa bút nghiên

Tăng ni muốn nặn tài hiền về đây

Bạt ngàn là một rừng cây

Sáng ra thánh thót đong đầy tiếng chim

Đêm về cây ngủ lặng im

Tùng lâm như thể ẩn chìm trong mây

Đám mây trắng ví sợi dây

Vút lên nhè nhẹ bùa vây Phượng Hoàng

Ai đến đây cũng ngỡ ngàng

Sư tổ chọn chỗ vắng hoang lập chùa

Lánh xa trần tục ganh đua

Lánh xa những chốn của …thế gian

Từ đây đạo Pháp truyền lan

Độ mình cùng cả muôn vàn chúng sinh

 

 

 

Lối cổng từ chùa Tứ Ân ra vườn tháp.

Giá trị độc đáo của vườn tháp chùa Bổ Đà còn thể hiện: Tất cả các tháp đều được tạo một cửa nhìn về núi Mả Tổ (hướng Đông Bắc) dạng cuốn vòm, phủ vữa, phía ngoài trang trí hình hoa văn kỷ hà. Bên trong một số ngôi tháp có đặt bia ghi bài vị chữ Hán bằng đá xanh nêu rõ thời gian sinh, hóa và công trạng của các tăng ni phật tử thuộc dòng Thiền Lâm Tế. Trải qua thời gian chiến tranh nên chữ Hán khắc trên bài vị đã bị mờ.

Lễ hội Bổ Đà

Ngoài giá trị về văn hóa vật thể, Quần thể chùa Bổ Đà còn bảo tồn nhiều giá trị văn hóa phi vật thể độc đáo.

Hằng năm, lễ hội Bổ Đà diễn ra từ 16-18 tháng hai Âm lịch rất long trọng và đông vui. Không gian lễ hội rộng, vào những ngày hội, tất cả các di tích đền, chùa trong khu vực núi Bổ Đà. Trung tâm của lễ hội là đền Trung ở sườn Nam, đền Thượng trên đỉnh núi, chùa Quan Âm phía Bắc và chùa Tứ Ân ở chân núi Phượng Hoàng…

Trong không gian văn hóa đặc trưng của vùng Kinh Bắc, hội hát quan họ hằng năm được tỉnh Bắc Giang tổ chức tại khu di tích nhân dịp đầu xuân đã và đang trở thành nơi gặp gỡ giao lưu của các liền anh liền chị và những người yêu mến làn điệu dân ca trữ tình này, đồng thời làm sống lại không gian sinh hoạt văn hóa của một di sản thế giới.

Chính vì thế khi đến với Bổ Đà, du khách không chỉ được đắm mình trong khung cảnh thiên nhiên hữu tình mà còn được thưởng thức những canh hát quan họ thâu đêm, thả hồn mình trong những làn điệu quan họ trữ tình say đắm lòng người.

 

Những canh hát quan họ say đắm lòng người là nét đặc sắc trong lễ hội Bổ Đà

 

Hội Bổ Đà cũng thường được gọi là hội chùa Bổ. Cái tên này xuất phát bởi trung tâm lễ hội ở khu vực chùa Bổ thuộc khu vực thôn Thượng Lát. Gọi như thế cũng được nhưng chưa đầy đủ vì hội Bổ Đà không chỉ có hội chùa mà còn có cả hội đền: đền thờ Thạch Linh thần tướng. Yếu tố tín ngưỡng dân gian và yếu tố Phật giáo với những đặc điểm riêng biệt, nhưng lại hoà vào nhau để tạo nên một vẻ đẹp độc đáo cho hội Bổ Đà. Cũng vì thế mà gọi là hội Bổ Đà là gọi theo tên núi - Núi ấy có cả hai yếu tố hội đền và hội chùa.

 

Du khách thập phương trảy hội Bổ Đà

Ngày vào hội, cả một vùng núi Bổ Đà rực rỡ bóng cờ, phướn. Tiếng trống phách rộn ràng đây đó. Dân làng chuẩn bị cho tế lễ ở đền Hạ và lễ rước từ đền Hạ lên đền Trung để bái vọng lên đền Thượng. Do đó ở đền Hạ không khí hội rất tưng bừng, náo nhiệt.

Đền Hạ - nơi thờ thánh Mẫu trước đây vốn là một cái ao nhỏ, có dòng nước mạch chảy qua rồi ra hồ Thạch Long. Trong ao có 3 hòn đá lớn, 1 hòn có dấu bàn tay tương truyền là bàn tay thánh Mẫu để lại khi đau đẻ sinh ra Thạch Tướng. Trên một khối đá có xây một miếu nhỏ để thờ phụng. Bây giờ ở khu này xây một toà nhà lớn mái cong, chồng diêm 8 mái để hội họp tế lễ.

Sáng 17/2 (Âm lịch), đoàn rước cử hành từ đền Hạ lên đền Trung. Đám rước được sự phối hợp tham gia giữa nhà chùa với dân làng nên đoàn rước khá sôi nổi, rầm rộ. Đoàn rước đi qua đình Lát Hạ, chùa Linh Chi, chùa Núi đất rồi lên đền Trung. Kiệu và đồ rước đóng tại đền Trung để dân làng làm lễ bái vọng lên đền Thượng. Sau lễ này là lễ hoàn cung. Còn khách thập phương tiếp tục cùng dân làng lên núi thắp hương đền Thượng và tiến lễ cúng Phật ở chùa Quan Âm và chùa Tứ Ân.

 

Du khách tìm về Bổ Đà – một trung tâm Phật giáo lớn ở Bắc Giang

Có lẽ, điều thu hút du khách nhất khi đến hội Bổ Đà là được thăm một vùng danh thắng với các truyền tích, huyền thoại về đá, về một trung tâm Phật giáo lớn ở Bắc Giang. Mỗi người sẽ cảm nhận thấy vẻ đẹp của núi sông nơi đây quả thực sơn thuỷ hữu tình đầy thơ mộng. Sẽ được thấy một tập tục thờ đá rất cổ kính của Bắc Giang, cảm nhận được yếu tố văn hoá dân gian bản địa có sự dung hoà với yếu tố Phật giáo để tạo sức sống và nét độc đáo riêng cho lễ hội Bổ Đà.

Với những giá trị đặc biệt, chùa Bổ Đà đã được xếp hạng di tích lịch sử nghệ thuật cấp Quốc gia từ tháng 01 năm 1992. Và hiện nay, ngôi chùa đang được bảo tồn, tu bổ, tôn tạo, nhằm giữ gìn lâu dài di tích để phục vụ cho sinh hoạt văn hoá tôn giáo, tín ngưỡng của nhân dân, đồng thời từng bước xây dựng nơi đây trở thành một địa điểm du lịch hấp dẫn du khách thập phương trong và ngoài nước.

Đăng Lâm – Ngọc Dưỡng

Viết bình luận
Họ tên*:
Email*:
Nội dung*:
Mã bảo vệ*:
   
Du lịch kiểu mẫu
Thông tin hữu ích